Zamki i zamczyska Zabytki znane i już zapomniane...

Golub-Dobrzyń Zamek

 

 W Golubiu, na prawym brzegu doliny Drwęcy, usytuowany jest krzyżacki zamek, znany dziś dobrze w Polsce jako miejsce corocznych międzynarodowych turniejów rycerskich. Zamek miał być połączeniem klasztoru i twierdzy. Pierwszym etapem budowy było założenie na wzgórzu tzw. obozu warownego osłanianego przez umocnienia drewniano-ziemne.

 

Gdy Konrad Mazowiecki w 1226 roku sprowadził na ziemię chełmińską Krzyżaków, początkowo wznosili oni warownie umocnione jedynie drewniano-ziemnymi wałami. Nieco później zaczęli zakładać zamki murowane, pełniące zarazem funkcje klasztorów, tzw. zamki konwentualne o regularnych planach. W Golubiu pierwszą graniczną warownię założono w 1293 roku. Murowany, ceglany zamek budowano w latach 1300-30. Osadzono w nim grupę rycerzy-zakonników (powinno być ich dwunastu, jak dwunastu apostołów i komtur). Wewnątrz prawie kwadratowego w planie obwodu murów (39 m x 42 m) w północno-zachodnim narożu wzniesiono wieżę i z czterech stron dwupiętrowe budynki. Dziedziniec okrążały drewniane ganki. Na I piętrze najważniejszym pomieszczeniem było dormitorium - sypialnia braci, refektarz czyli sala jadalna, a także dwa najbardziej okazałe, piękne sklepione wnętrza - kaplica i kapitularz, czyli miejsce narad. W każdym krzyżackim zamku wyróżniają się one od zewnątrz wielkimi zamkniętymi ostrołucznie oknami. W Golubiu znajdowały się w skrzydle południowym, a pomiędzy nimi umieszczono infirmerię – szpital dla braci.

Miała to być budowla czteroskrzydłowa, z ceglanymi murami, które wieńczyły blanki i umacniały przypory, z tzw. "wysoką" ośmioboczną wieżą  narożniku północno-wschodnim – w razie potrzeby ostatnim punktem obrony.

W przyziemiu była kuchnia, magazyny, warsztaty, a na II najwyższym piętrze spichlerz zbożowy i skład broni. Na poddaszu ganek obronny łączył narożne wieżyczki strażnicze przykryte spiczastymi hełmami. Wjazd do zamku prowadził po zwodzonym moście. Przed bramą założono duże obwarowane przedzamcze i blisko zamkowych naroży dwie cylindryczne wieże flankujące wjazd. Jak każdy zamek krzyżacki, tak i ten miał ponure tajemnice. W podziemiu nie istniejącej dziś wieży  był loch bez okien, zaopatrzony tylko w dopływ powietrza i latrynę. Wtrącano do niego więźniów przez otwór w sklepieniu. Po wojnie trzynastoletniej zakończonej pokojem toruńskim w 1446 roku, zamek przeszedł na długi czas w polskie ręce; do 1772 roku był siedzibą polskich starostw.

W latach 1616-23 nastąpił ważny okres w jego dziejach. Zmienił zupełnie charakter, gdyż przebudowano go w stylu późnego renesansu i przeznaczono na letnią rezydencję Anny Wazówny, siostry Zygmunta III. Wnętrza ozdobiono, zmieniono część otworów okiennych, ściany otynkowano, pokryto sgraffitami (nie zachowanymi do naszych czasów) i ukoronowano wysoką attyką. Z inicjatywy Anny Wazówny powstały zapewne na zboczach pod zamkiem renesansowe ogrody, podobno wyhodowano tu po raz pierwszy w Polsce tytoń.

Po I rozbiorze Polski zamek stał się siedzibą pruskich urzędów; wtedy jego wnętrza przebudowano. W czasie wojen napoleońskich znajdował się tu lazaret. W 1842 i 1867 roku huragany zawaliły znaczną część attyk i murów. Po odzyskaniu niepodległości, w 1919 roku w zamku urządzono muzeum. Po II wojnie światowej podjęto badania i prace rekonstrukcyjne, odtworzono attyki, ganki i od 1966 roku udostępniono go do zwiedzania. Oprócz muzeum znajduje się tu również hotel.